ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1570
سفرنامه شاردن ( فارسى )
فرانسه با ايران به منظور جنگ با امپراتورى عثمانى و انهدام آن پيشنهادهايى بزرگ و غير عملى در ميان آورد . از جمله اينكه اگر شاه ايران دختر خانم من پانسيه Mademoiselle de MontPensies را به عقد ازدواج خود درآورد « 1 » شاهزاده دوكنده Prince de Conde وى را با نيرويى مركب از بيست هزار سپاهى به هرموز مىآورد ، و در همين احوال يك سپاه بزرگ و مجهّز فرانسوى از راه سوريه به عثمانى حملهور خواهد شد ؛ و پيشنهادهايى ديگر از همين گونه ؛ و در ازاى همه اينها استدعا كرد كه شاه يك خانهء مسكونى بزرگ در اختيار ايشان نهد ، و فرمان شاهانه را دربارهء استقرار ژزوئيتها صادر فرمايد . شاه گفتههاى رئيس هيأت يسوعيان را چندان سست و بىمايه و نامعقول يافت كه بدانها نپرداخت . فرمان استقرار بنياد ژزوئيتها را صادر فرمود ولى دادن خانه را به زمان بعد موكول كرد . پرريگوردى از راه لهستان به اروپا برگشت . وى در راه سفر مدتى در لهستان ماند و در آنجا در روح و فكر ملكه آن كشور شاهزاده مارى لوئيزدوگنزاگ Marie Louise degonzague چندان نفوذ و تصرف يافت كه وى را به قبول عنوان بانى و مؤسس هيأت مذهبى ژزوئيتها در ايران وادار و ناچار كرد . ملكهء لهستان براى صيانت و حمايت هيأت ، زمينى نزديك ديپ Dieppe به مبلغ هشتصد ليور خريد تا از درآمد آن بهرهمند شوند . و نيز مبلغى به پرريگوردى داد تا براى اقامت هيأت خانهاى در اصفهان بخرد . بنياد يسوعيان در سال 1652 وسيله پرريگوردى كه همراه سفير لهستان به ايران بازگشته بود استقرار يافت اما چون شاه به ايشان اجازه نداد در اصفهان خانه بخرند و در آن سكونت اختيار كنند ، و نيز موافقت نكرد ارامنهء ساكن جلفاى كهنه آنان را بپذيرند به ناچار در جلفاى نو فرود آمدند و با مسيحيان اروپايى الفت گرفتند . مقارن آن احوال محمد بيگ كه مردى دانا و مايل به بحث مسائل مذهبى بود صدر اعظم بود . پرامه شزول Pere Aume Ches Ault كشيشى كه وى را پرريگوردى همراه خود آورده بود ، و اولين سرپرست بنياد يسوعيان بود ، با اينكه زبان فارسى را به درستى نمىدانست با صدر اعظم به بحث در مسائل مذهبى پرداخت ، و صدر اعظم بر او غالب آمد . پس از سپرى شدن مدتى ژزوئيت ديگرى به نام پرالكساندر دورودس Pere Alexandr ed erhodes به ايران آمد و يادداشتهايى كاملا نادرست و مجعول در
--> ( 1 ) دوشس دومن پانسيه دختر عموى لويى چهاردهم بود . او در چهل و دو سالگى محرمانه با يكى از سرداران بزرگ لويى چهاردهم ازدواج كرد .